Tien jaar Zwartewaterland: 'Minder ingrijpend dan iedereen dacht'
ZWARTEWATERLAND - De gemeente Zwartewaterland bestaat in 2011 tien jaar. De Stadskoerier kijkt daarom de komende weken met verschillende ervaringsdeskundigen terug op de samenvoeging van de gemeentes Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis in 2001. Hoe hebben zij de herindeling ervaren? De serie wordt afgetrapt door Lucas Boshove, die vanaf 2001 tot nu wethouder van de gemeente Zwartewaterland is.
De bekendmaking dat de gemeenten Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis op 1 januari 2001 worden samengevoegd tot Zwartewaterland zorgt aanvankelijk voor de nodige commotie in de drie kernen. "In het begin dachten sommigen dat alle naambordjes van de kernen zouden worden vervangen door Zwartewaterland", kijkt wethouder Lucas Boshove terug. "Ze zullen er inmiddels wel achter zijn dat dat niet is gebeurd en ook niet gaat gebeuren."
Overijssel loopt in die tijd, in vergelijking met een aantal andere provincies, enigszins achter met de heersende trend van gemeentelijke herindelingen. In Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis is de gedachte aanvankelijk ook dat het zo'n vaart niet zal lopen. Als duidelijk wordt dat hun samenvoeging onafwendbaar is, ontstaat er beweging. "Er waren natuurlijk ook mensen die het prima vonden of het niets interesseerden", kijkt Boshove terug. "Er werd gesproken over dat Hasselt bij Zwolle zou kunnen komen, Zwartsluis bij Steenwijkerland en Genemuiden bij Kampen/IJsselmuiden. Toen werd de gedachte al snel: dan maar liever samen, als een soort plattelandsgemeente, in plaats van opgeslokt te worden door een nog veel groter geheel. Met name Hasselt en Zwartsluis legden zich daar wat makkelijker bij neer dan Genemuiden. Die inwoners hebben zich echt tot het laatst toe verzet."
Op bestuurlijk niveau verloopt de samenvoeging in 2001 soepel. Boshove: "Er waren allerlei werkgroepen en commissies die zich bezighielden met de bespoediging van de samenwerking tussen verschillende afdelingen. Het laatste jaar vóór de fusie behoefden ingrijpende besluiten goedkeuring van de andere twee gemeenten. Er werd toen al heel veel samengewerkt. De fusie op 1 januari ging eigenlijk vrij soepel. Zwartsluis betrok het gemeentehuis in Hasselt, dat leverde geen noemenswaardige problemen op."
Emotioneel
Op bestuurlijk niveau verloopt de samenvoeging misschien soepel, de kersverse Zwartewaterlandse bevolking kan de samenvoeging minder makkelijk verkroppen. "Mensen waren ontevreden, boos en mopperden", vertelt Boshove. "In alle kernen, maar het meeste eigenlijk in Zwartsluis. Zij waren meteen hun gemeentehuis kwijt. Sowieso stond de kleinste kern het meest onder druk. En je merkte al vrij snel dat de mensen dat weten aan de herindeling. Ze zeiden: we zijn het gemeentehuis kwijt, het postkantoor kwijt. Dat het postkantoor al twee jaar vóór de herindeling was gesloten, was niet meer van belang. Dat werd allemaal op één hoop met de herindeling gegooid. In Genemuiden was het meer emotioneel dan praktisch. Zij vonden het echt erg dat ze hun autonomie kwijt waren. Dat is nog steeds in zekere mate zo."
Hoewel het moeilijk met zekerheid vast te stellen is, speelt die emotionele onvrede ook een rol bij het ontstaan van de Genemuider brommerrellen in 2001. In de nacht van 29 op 30 april van dat jaar breken in de stad grootschalige rellen uit, uit boosheid omdat de gemeente de traditionele brommerraces had verboden. De politie, bijgestaan door ME-peletons, verricht die nacht 51 arrestaties. "Het was een samenloop van omstandigheden", kijkt Boshove terug. "Bij sommige mensen zal de woede over de herindeling een bijdrage hebben geleverd. Dat de gebeurtenissen toen uitsluitend op het bordje van burgemeester Plomp terechtkwamen, was niet helemaal terecht. Het was een gezamenlijk genomen besluit. Het was een dramatische gebeurtenis, die nooit had mogen gebeuren. Je schaamt je er nog voor dat je dat als gemeente hebt meegemaakt. Het is een wonder dat er geen ongelukken zijn gebeurd, afgezien van de materiële schade."
Bezuinigingen
Op de vraag wat de hoogtepunten zijn van tien jaar gemeente Zwartewaterland, moet de wethouder even goed nadenken. "We hebben eigenlijk meer dieptepunten gehad dan hoogtepunten", antwoordt hij uiteindelijk. "Die zouden we ook hebben gehad zonder herindeling. We hebben toch hoofdzakelijk in een tijd van bezuinigingen een gemeente op moeten bouwen. Dat is lastig. Maar er zijn heel veel zaken ten goede gekeerd. Er is flink geïnvesteerd in de drie kernen. Ook dat zou voor een deel ook wel gebeurd zijn zonder die herindeling. Maar als je bijvoorbeeld kijkt naar wat er nu gebeurt in het centrum van Zwartsluis, een project van die omvang, ik weet niet of een zelfstandige gemeente Zwartsluis dat zo voor elkaar had gekregen."
Aan de andere kant moet de herindeling tot Zwartewaterland ook niet groter gemaakt worden dan het is, zo vindt Boshove. "Die drie oude gemeentes redden zich prima. Het toen heersende idee dat Genemuiden steenrijk was, en Hasselt en Zwartsluis straatarm, was gewoon niet waar. De gemeentes deden heel weinig voor elkaar onder. De drie kernen zijn dezelfde gebleven als voorheen. Wat is er nu eigenlijk veranderd sinds die herindeling? Los van dat je in Genemuiden voor je paspoort naar Hasselt moet, is dat heel weinig."
