Na het lezen van ‘Ome Willem’ neemt elke rakker petje af voor Edwin Rutten

GENEMUIDEN – Weinig mensen zijn zo verbonden met een personage dat ze ooit speelden als hij. Voor het oog dan. Want waar iedere rakker die opgroeide in het tijdperk van Ome Willem decennia later nog altijd met hem op de foto wil, is Edwin Rutten veel meer dan een jeugdidool. Hij maakte furore als jazzmuzikant, acteur, spreker op congressen en leende zijn stem voor tal van commercials. Bovenal is Rutten echter trouw gebleven aan zichzelf.

Voor wie wil weten wat er allemaal nog meer schuilgaat achter de eeuwige glimlach van deze BN’er is er nu het boek ‘Dag Rakkers!’ De auteur van dit levensverhaal is de in Genemuiden geboren en getogen Geke Mateboer. Ironisch genoeg heeft ze zelf nooit tot de rakkers behoord. Mateboer: “Ik ben geboren in 1960 en was veertien toen de eerste aflevering van ‘De film van Ome Willem’ op tv werd uitgezonden. Daarmee was ik al veel ouder dan de kleine kinderen voor wie het programma was bedoeld. Bovendien hadden wij thuis geen tv.” Lachend voegt Mateboer er aan toe: “Als kind fantaseerde ik dat als ik later groot was er in elke kamer van mijn woning een tv zou staan.” 

Dat Rutten nooit haar jeugdidool is geweest, schept een gezonde distantie. Mateboer behoort niet tot de groep vijftigers en veertigers die met hun smartphone op Rutten aflopen voor een selfie met hun held. Rutten werkt daar overigens altijd aan mee. Mateboer: “Hij is heel benaderbaar. Dat komt enerzijds omdat hij nooit afstand heeft genomen van het personage, maar ook omdat het een vriendelijke man is die in het echt niet zo verschilt van Ome Willem.” Daarnaast is hij, net als ieder ander, een mens met zijn onzekerheden en nukken. Het laatste was zelfs met enige regelmaat terug te zien in het programma. Mateboer: “Ome Willem was niet per se altijd aardig tegen kinderen en soms zelfs een klier. Hij kon zo opeens roepen dat hij helemaal geen tekeningen van ze had ontvangen. Dat leidde dan weer tot reacties van de kinderen in de zaal die hun tekening omhoog staken.”

Aart Staartjes

Veel van de ‘Film van Ome Willem’ is destijds min of meer door toeval tot stand gekomen. De serie tv-programma’s begon in 1974. Bij de VARA had Aart Staartjes het idee opgevat om een nieuw kinderprogramma te bedenken waarbij Ome Willem te midden van brave typetjes als Teun, Toon en August voor het nodige contrast moest zorgen. Mateboer: “Ome Willem was in tegenstelling tot de rest een beetje het type bal. Hij was gekleed in een shirt dat hij over zijn overhemd had aangetrokken. Rutten kwam zelf op het idee om er nog een pet bij op te zetten en door een deur van papier heen te lopen bij zijn entree. Dat lag van te voren niet vast maar is zo ontstaan. Hetzelfde geldt voor zijn begroeting ‘dag rakkers!’ Rutten wilde niet opkomen met ‘hallo allemaal’ en bedacht dit als iets originelers.” 

De afleveringen van Ome Willem kenmerkten zich verder door sketches, ‘conflicten’ tussen de hoofdrolspelers, ‘problemen en thema’s’ die Ome Willem voorlegde aan de kinderen. In het collectieve geheugen zullen echter met name ook de vaste ankers beklijven. Denk aan het samen zingen van ‘Deze vuist op deze vuist’, de poppenkast van Jan Klaassen, intermezzo’s van de Geitenbreiers en uiteraard Ome Willems slogan ‘Lusten jullie ook een broodje poep?’ ‘Poep is vies Ome Willem’ was dan steevast de reactie. Het programma werd een ongekend succes. Je kunt zeggen dat Rutten de wind mee had door een gebrek aan concurrentie, iets wat in het huidige medialandschap ondenkbaar is. 

Jeugd

Het heeft echter ook te maken met hoe Rutten dit type neerzette. Om dat te begrijpen moeten we terug naar Ruttens’ eigen jeugd. Mateboer: “Edwin Rutten is geboren in de oorlog. Zijn ouders gingen toen hij klein was uit elkaar. Samen met een zusje heeft hij een tijd in een tehuis gezeten, omdat zijn moeder de kost moest verdienen. Dat is geen fijne tijd geweest. Overigens is dat later wel weer goed gekomen. Zijn moeder hertrouwde met zijn latere stiefvader Gerard Rutten, een warme en muzikale man. Wat Rutten denk ik heeft overgehouden aan zijn verblijf in dat tehuis is het besef dat kinderen eigenlijk mini-volwassenen zijn die met respect willen worden behandeld.”

Slagroomtaart

Rutten beleefde verder een gelukkige jeugd en bleek al vroeg over veel talent te beschikken. Zozeer zelfs dat hij op tal van terreinen succes zou hebben. Ook die aspecten komen in het boek (meer dan in dit interview de revue kan passeren) ruimschoots aan bod. Mateboer: “Zelf vergelijkt Rutten zijn loopbaan met een slagroomtaart waarvan Ome Willem de grootste punt is, maar die andere punten net zo goed bij hem horen.” Als een rode draad door het leven van Rutten loopt de muziek. De jazz is daarbij zijn grote liefde die hij als zanger en drummer diende. Tijdens zijn periode op het gymnasium werd hij er zo door in beslag genomen dat hij er ‘iets langer’ over deed om zijn diploma te halen. Zijn muzikale talent bracht Rutten onder meer op bekende podia als dat van het Knokke Songfestival en het Blokker Festival. 

Mateboer: “Vaak zong Rutten met zijn ogen dicht. Er wordt wel eens gedacht dat hij dit deed om zich beter te kunnen concentreren, maar het had in plaats daarvan meer te maken met een stukje onzekerheid. Het contact met het publiek en de vraag ‘ben ik wel goed genoeg?’ die iedere artiest zich wel eens stelt speelde ook Rutten parten. Eenmaal op het podium viel het met de zenuwen wel mee.” 

De cv van Rutten is een uitgebreide. Behalve zanger en muzikant is hij acteur en was hij zelfs een tijd lang te zien in Nederlands bekendste soap Goede Tijden Slechte Tijden. En we zouden het bijna vergeten, maar AVRO Service Salon -dat kan worden gezien als pionier onder de praatprogramma’s- had in Rutten zijn eerste presentator. Het medium radio kent voor Rutten evenmin veel geheimen en hij heeft dus ook veel reclameteksten in gesproken. Mateboer: “Op een gegeven moment was zijn stem in elk reclameblok wel te horen.” Kortom, de Ome Willem die we kennen is een veelzijdige man. 

Perfectionist

In alles is hij volgens Mateboer een perfectionist. “Dat is wel een van de dingen die hem kenmerkt ja. Hij bereidt zich altijd tot in de details voor. Ook als hij een interview geeft en daarbij maakt het niet uit of hij een journalist van Vrij Nederland of iemand van de schoolkrant voor zich heeft.” Maar wat vindt de perfectionist Rutten van het boek dat over hem is geschreven? Mateboer: “Het boek is uitgebracht door mijn man die uitgever is. Wij beiden hebben wel als voorwaarde dat de hoofdpersoon van een biografie zich daar zelf in kan vinden. Rutten is blij met het resultaat.” 

Rest de vraag of Mateboer, zelf geen rakker, fan is geworden van ‘Ome Willem’. “Ik ben niet iemand die een ander snel adoreert, maar zijn talent, zijn harde werken en optimisme maken hem absoluut tot een fascinerende man.” Petje af dus voor Ome Willem.