Zwartewaterland zakt licht in financiële ranglijst, maar behoudt sterke score

Staphorst voert dit jaar de lijst aan als financieel meest gezonde kleine gemeenten met een 10 als rapportcijfer. Onderaan eindigt Urk met als eindcijfer een 4.

Miljarden tekort 

Gemiddeld kregen gemeenten dit jaar een 8,4, een stijging ten opzichte van 6,8 vorig jaar. Die toename komt deels doordat BDO haar rekenmethode heeft aangepast en nu beter rekening houdt met de geplande inzet van financiële reserves. De andere helft van de stijging komt door daadwerkelijke verbeteringen in de financiële positie, mede dankzij een gezamenlijk overschot van 2 miljard euro in 2024. Toch blijven er zorgen: gemeenten verwachten voor de komende vijf jaar een gezamenlijk tekort van 2 miljard euro. Bijna 70% van hen rekent op een meerjarig tekort, samen oplopend tot 3,4 miljard euro.

Op het gebied van solvabiliteit scoort Zwartewaterland met 44,2% iets boven het gemiddelde van 40,5% in deze categorie gemeenten. Solvabiliteit geeft aan in hoeverre een gemeente haar langlopende verplichtingen kan aflossen met eigen vermogen. Hoe hoger dit percentage, hoe financieel stabieler een gemeente is. Staphorst en Zeewolde voeren deze lijst aan met 81%; Hattem sluit af met 11%.

Woningbouwplannen

Een aandachtspunt voor Zwartewaterland is de relatief hoge grondexploitatie (Grex), die met 16,3% ruim boven de kwetsbaarheidsgrens van 10% ligt. De Grex-ratio geeft aan in hoeverre een gemeente financieel actief is in de ontwikkeling van bouwgrond. Hoewel dit kan wijzen op ambitieuze woningbouwplannen, brengt het ook risico’s met zich mee, bijvoorbeeld bij vertraging of waardedaling van gronden. Alleen gemeenten met een ratio van 10% of meer worden als kwetsbaar beschouwd. In deze benchmark vallen slechts drie gemeenten onder de categorie ‘meest risicovol’: Nuenen, Urk en Zeewolde.

De gemiddelde Grex-ratio van kleine gemeenten ligt met 5,1% aan de lage kant. Volgens BDO lukt het veel gemeenten niet om voldoende uitvoeringscapaciteit te organiseren voor woningbouwprojecten, terwijl Nederland kampt met een wooncrisis. Wet- en regelgeving rond stikstof en milieu vertragen de voortgang bovendien verder.

Te rooskleurig

Hoewel de cijfers overwegend positief zijn, benadrukt Marc Steehouwer in het voorwoord van de benchmark dat het beeld niet te rooskleurig moet worden geïnterpreteerd. “Tekorten lijken kleiner, het ravijn is ogenschijnlijk gedempt en de financiële armslag oogt ruimer. Maar achter deze cijfers gaat een andere werkelijkheid schuil”, schrijft hij. Grote opgaven in het sociaal domein, klimaatadaptatie en uitvoeringskracht blijven volgens hem structureel bestaan, ondanks de versterkte financiële buffers.