Boek over Hervormde Kerk en Zwier van Dijk-orgel 'voor volgende generatie'

(door Bas Wilberink)

GENEMUIDEN - Henk Beens en Jan Roetman presenteren vrijdagavond 21 juni, tijdens een bijeenkomst in de Genemuider Hervormde Kerk voor gemeenteleden en andere belangstellenden, het boek ‘Opus 4’. Het document beschrijft de kerkgeschiedenis, de restauratie van het Zwier van Dijk-orgel, de oorsprong en het belang van de Genemuider bovenstem en de totstandkoming van het veelomvattende project ‘Het verhaal van de Sint Nicolaaskerk’.

Trots zitten kerkrentmeester Roetman (69) en voorzitter Beens (77) van Stichting Stadswacht Genemuiden aan tafel. Voor hen ligt een uitdraai van het honderd pagina’s tellende boek met meer dan honderd foto’s. De twee hebben in elkaar een gedeelde drive gevonden voor het overleveren van een belangrijk stukje Genemuider geschiedenis. Dat mondde uiteindelijk uit in een vierdelig project dat ‘Het verhaal van de Sint Nicolaaskerk’ als titel kreeg. Een archeologisch onderzoek bij de Hervormde Kerk, vernieuwing van het kerkmeubilair, het vastleggen van de bovenstem en de restauratie van het Zwier van Dijk-orgel maken daarvan deel uit.

Aanleiding

Dat laatste onderdeel was de aanleiding voor het project. “Er was van alles kapot aan het orgel, dat moest gerestaureerd worden”, legt Roetman uit. “Het feit dat we de restauratie zo grondig en uitgebreid konden doen, was een provinciale subsidie van een ton. De Genemuider bovenstem, die op de lijst van immaterieel erfgoed staat, heeft de brug daartoe geslagen. Het orgel alleen was niet subsidiabel, omdat het geen Rijksmonument is. Vooral het zorgplan en borgen van de bovenstem was voor de provincie aanleiding om met ons in gesprek te gaan. Want immaterieel erfgoed is het toverwoord bij subsidie-instanties.”

Roetman en Beens konden het breder trekken ‘omdat zonder goed orgel de bovenstem niet mogelijk is’. “Die twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Die bovenstem ontstond in de achttiende eeuw bij het orgel in deze kerk”, aldus Roetman.

Uiteindelijke breidde het project steeds verder uit. “Moeten we dan ook niet het orgelonderhoud van de komende vijf jaar naar ons toetrekken?”, vroeg Roetman aan het college van kerkrentmeesters. “Als we toch al aan het werk zijn, is het efficiënter om dat nu te doen. We konden daarmee een besparing doorvoeren van 20.000 euro.” Beens: “Je bent er nu voor de komende veertig jaar van af.”

Het orgel moest daarvoor helemaal leeg gehaald worden. Roetman: “Toen heb ik vervolgens gezegd: kunnen we dan niet meteen een herintonatie doen, door de klankkleur ook helemaal te restaureren naar het oorspronkelijke Zwier van Dijk-orgel.”

Document

En zo geschiedde. Inmiddels is de restauratie van het 1747 pijpen tellende orgel zo goed als afgerond. Evenals het archeologische onderzoek, waarbij fundamenten van de eerste stenen kerk uit 1275 werden blootgelegd. Het door Beens geschreven boek, dat uitkomt in een oplage van 1.250, was een verplicht onderdeel van het plan. Hoewel er voor hem en Roetman meer achter steekt.

“Het wordt echt een document”, benadrukt Beens. “Het is zowel voor de ‘gewone man’ als mensen die verstand hebben van orgelbouw.” Roetman: “Henk en ik hebben dezelfde drive om iets over te leveren en klaar te maken voor de volgende generatie. Wij komen op een leeftijd dat je gaat nadenken wat je nalaat en hoe je het overdraagt. Ik was bang dat als dit nu niet goed zou gebeuren, het orgel zou verloederen.” Beens: “Dat zou zonde zijn, want het is vrijwel het enige culturele erfgoed dat ons door vorige generaties is nagelaten. Van dit orgel van Zwier van Dijk is er maar één.”

Hele gemeenschap

Maar Roetman en Beens zien hun project veel breder dan alleen de 1.345 gezinnen tellende Hervormde Kerk. “Wij zijn op zoek naar draagvlak in de hele gemeenschap”, legt Beens uit. “Dat iedereen beseft dat dit orgel bijzonder is.” Roetman: “Wij starten na dertig jaar weer een orgelconcertenserie, met vijf concerten door gerenommeerde organisten. Dit wordt gedaan door Orgelcomité Genemuiden, dat we beschouwen als iets van de Genemuider gemeenschap.”

Ook is onlangs een stichting opgericht tot behoud van de Genemuider Bovenstem. Die presenteert zich op zaterdag 22 juni, tijdens een eerste psalmzangavond in de Hervormde Kerk. In die stichting zijn drie kerkrichtingen vertegenwoordigd; de PKN-kerk, de Hersteld Hervormde kerk en Gereformeerde Gemeente. Beens: “Dat hebben we bewust gedaan. We hebben niet gezegd: we houden het alleen bij de Hervormde Kerk. Nee, het moet breed worden.”