‘Gesprek over zorg in fase levenseinde moet je niet voor je uit blijven schuiven’

HASSELT – We leven in een tijd van grote wetenschappelijke vooruitgang. Technieken waar mensen vroeger van droomden, zijn nu al soms achterhaald. Dat is mooi, maar het schept ook nieuwe dilemma’s. Bijvoorbeeld op medisch gebied. Want welke behandelingen doe je wel en welke niet als het levenseinde in zicht is? En wanneer is er sprake van overbehandelen?

Het is met name ook die laatste vraag die centraal staat tijdens een thema-avond op 18 februari in Het Teeuwland in Hasselt, georganiseerd door de afdeling Hasselt-Zwartsluis van de Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV). Gastspreker die avond is Ali van Dijk. Zij spreekt over het thema van overbehandelen naar passende zorg. 

Realistisch behandelplan

Maar allereerst: wat is eigenlijk overbehandelen? Van Dijk: “Van overbehandelen is sprake als je iemand een behandeling geeft waarvan je vooraf, op basis van de juiste informatie, had kunnen weten dat het eigenlijk niet het gewenste effect heeft. Daarbij is het goed om je te realiseren dat een behandeling meerdere doelen kan hebben. In het ene geval is het doel het verlengen van het leven, in het andere geval bijvoorbeeld het wegnemen van pijn. Het is heel belangrijk om dat doel vooraf duidelijk te hebben in de vorm van een behandelplan. Zijn doel en behandelplan realistisch? Dan kun je spreken van goede zorg, in het andere geval is het overbehandelen.” 

Helaas komt het in de praktijk nog al eens voor dat een behandeling niet het gewenste effect heeft en soms zelfs belastend is voor de patiënt. Een bijkomend aspect is dat het ook weer een extra inspanning vraagt van de toch al overvraagde zorgsector. Al mag dat laatste niet leidend zijn. Van Dijk: “Belangrijk is inderdaad dat je de discussie zuiver houdt. Dat vraagt om bewustwording bij patiënten en hun familie, maar ook om de bereidheid van artsen om goede informatie te geven en een realistisch perspectief te bieden. Iets wat best lastig kan zijn, want dokter word je in de eerste plaats omdat je iemand beter wilt maken. Maar ook als dat er niet meer in zit, kan je juist als arts een belangrijke rol spelen. Bij het antwoord op de vraag of je een behandeling wel of niet start in iemands laatste levensfase komt tevens een stuk ethiek kijken. Ook op dat aspect zal Van Dijk ingaan. 

Vrede met situatie

Iemand die daar in de praktijk regelmatig mee te maken krijgt, is Geesje Kolkman, verpleegkundige in de wijk. “Geloof kan een belangrijke rol spelen, en dat geldt tevens voor ons als NPV. Wij hebben een christelijke grondslag,” vertelt Kolkman. Volgens haar kan het geloof bovenal voor rust zorgen. “Wellicht dat een gelovig iemand makkelijker vrede sluit met de situatie in het geloof dat dit leven niet het einde is.” Het is volgens Kolkman in alle gevallen belangrijk dat het levenseinde al in een vroeg stadium ter sprake komt. “Het levenseinde is een gespreksonderwerp dat we lastig vinden om over te praten. Tegelijkertijd is het een heel belangrijk onderwerp,” aldus Kolkman, volgens wie het risico bestaat dat je niet de juiste keuzes maakt als je er (opeens) mee wordt geconfronteerd en je er nog niet over hebt nagedacht. “Ik merk wel dat mensen en ook doktoren er steeds bewuster mee omgaan.” 

Kolkman wil overigens niet alleen de aandacht vestigen op het thema overbehandelen, maar juist ook op de andere kant van de medaille. Namelijk zorg op maat. Kolkman: “Het draait daarbij om wat we palliatieve zorg noemen. Dat is een vorm van zorg die je geeft aan iemand die niet meer beter wordt. De zorg is erop gericht om het levenseinde zo comfortabel mogelijk te maken. Je kunt daarbij uiteraard denken aan pijnbestrijding. Maar, en dat is niet bij iedereen bekend, er zijn tevens behandelingen waarmee je kunt voorkomen dat iemand benauwd wordt. Op die manier draag je eraan bij dat de patiënt op een vredige manier kan sterven.” 

Het mag dan een zwaar thema zijn, het kan Kolkman ook veel voldoening geven om, zoals ze dat noemt, ‘een ander tot steun te zijn’ in zijn of haar levensreis. De thema-avond in Het Teeuwland op 18 februari begint om 20.00 uur. De inloop is vanaf 19.45 uur.